Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), vatandaşın cebinin röntgenini çeken 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını paylaştı. Ortaya çıkan veriler, sokaktaki ekonomik mücadelenin ve geçim derdinin adeta resmi bir vesikası niteliğinde. Açıklanan son rakamlara göre, Türkiye genelinde aile bütçelerinin aslan payını, uzun süredir olduğu gibi yine barınma krizi sırtlıyor. Ülke genelindeki hanehalkı harcamalarında konut ve kira giderleri, açık ara ilk sıradaki yerini koruyarak vatandaşın belini bükmeye devam ediyor.
Araştırmanın genel ortalamasına bakıldığında, bir hanenin toplam tüketim harcamalarının yüzde 29,3’ü doğrudan konut ve kira ödemelerine gidiyor. Barınma ihtiyacını, son dönemde gelen zamlarla cep yakan ulaştırma harcamaları yüzde 20,5 ile takip ederken, yaşamın en temel gereksinimi olan gıda ve alkolsüz içecekler yüzde 17,3 ile üçüncü sırada yer alıyor. Vatandaş kiralara ve ulaşıma yetişmeye çalışırken; sigorta ve finansal hizmetlere yüzde 0,8, eğitime yüzde 1,8, sağlığa ise sadece yüzde 2,2 pay ayırabiliyor.
Dar Gelirlinin Bütçesi Sadece "Başını Sokmaya ve Doymaya" Yetiyor
Gelir gruplarına göre yapılan analiz, Türkiye'deki ekonomik makasın ne kadar açıldığını çok net özetliyor. Toplumun en düşük gelir grubunda yer alan haneler, kazandıklarının neredeyse tamamını sadece hayatta kalmak için harcıyor. En yoksul %20'lik kesim, bütçesinin tam yüzde 38,7’sini konut ve kiraya, yüzde 29,2’sini ise gıdaya yatırıyor. Bu iki kalemi topladığımızda dar gelirlinin maaşının yaklaşık yüzde 68'i daha sokağa adım atmadan eriyor. Haliyle bu hanelerin ulaşıma ayırabildiği pay yüzde 8,6'da kalıyor.
Piramidin en üstündeki yüksek gelir grubunda ise harcama alışkanlıkları tamamen değişiyor. Zengin hanelerde ulaştırma harcamalarının payı yüzde 25’e fırlarken, konut ve kira harcamaları yüzde 25,7, gıda harcamaları ise yüzde 12,4 seviyesinde kalıyor. Yani gelir arttıkça, gıdaya ayrılan pay yarı yarıya düşüyor.
"Tek başına yaşayan vatandaşlar için hayat çok daha zor. TÜİK verilerine göre tek kişilik haneler bütçelerinin tam yüzde 41’ini konut ve kiraya vermek zorunda kalıyor. Kalabalık ailelerde ise mutfak masrafı baskın çıkıyor ve gıda harcamalarının payı yüzde 23,7’ye fırlıyor."
— Ekonomi Editörlerinin Rapor Analizi
Çöpe Giden Servet: En Çok Meyve, Sebze ve Ekmek İsraf Ediliyor
Haberin en çarpıcı ve düşündürücü kısımlarından biri de mutfaktaki israfın boyutları oldu. Pazar ve market fiyatlarının bu denli yüksek olduğu bir dönemde, aldığımız ürünlerin ciddi bir kısmı sofraya ulaşmadan çöpe gidiyor. Araştırmaya göre Türkiye’de en fazla israf edilen gıda grubunun yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebzeler olması dikkat çekti. Çabuk bozulan bu ürünleri, yüzde 32,5 ile Türk mutfağının baştacı olan ekmek takip ediyor. Süt ve süt ürünleri ise yüzde 15,1 ile israf listesinin üçüncü sırasında yer alıyor.
TÜİK’in önümüze koyduğu bu veriler, önümüzdeki dönemde özellikle büyük şehirlerde kira denetimleri, dar gelirliye yönelik sosyal destekler ve mutfaktaki israfı önleyecek toplumsal bilinç kampanyalarının ne kadar hayati olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Gelecek aylarda hanehalkı bütçelerindeki bu sıkışmışlığın hafifleyip hafiflemeyeceğini piyasalardaki dengeler gösterecek. İGFA
